Chào mừng bạn bước vào khóa học: “Dạy con sống giữa nhiều thế giới”.
Bạn sẽ cùng tôi đi hết chuỗi bài học này để cuối cùng, khi tôi phân tích về case người mẹ Việt ở Nhật, bạn sẽ hiểu được nếu cô ấy được trang bị đầy đủ kiến thức trong khóa học này, cô ấy sẽ phản ứng tuyệt vời hơn rất nhiều

Hầu hết các khóa học về nuôi dạy con cái, đặc biệt là các khóa học về phòng chống bắt nạt, đều bắt đầu bằng việc đặt đứa trẻ vào vị trí của một “nạn nhân cần được bảo vệ”. Các chuyên gia sẽ nói với bạn về nỗi đau của những đứa trẻ bị chọc ghẹo, bị cô lập, và dạy bạn cách ôm ấp, vỗ về chúng.

Nhưng tôi sẽ không bắt đầu khóa học này theo cách đó.

Tôi không bắt đầu hành trình này bằng những vết sẹo của một kẻ bị bắt nạt. Tôi bắt đầu nó bằng bóng ma tâm lý của một kẻ đi bắt nạt.

Và để bạn thực sự hiểu được hệ thống mà chúng ta sắp xây dựng trong những bài học tiếp theo, tôi cần kể cho bạn nghe sự thật về chính mình. Đó là một sự thật không mấy tự hào, nhưng nó chứa đựng toàn bộ bản chất của thứ mà chúng ta gọi là “bạo lực, kỳ thị và quyền lực”.

CÂU CHUYỆN CỦA TÔI: KHI BẢN NĂNG CHIẾM QUYỀN KIỂM SOÁT

Đó là năm tôi bước vào lớp 1.

Một buổi sáng, tôi đến lớp rất sớm. Trong phòng học lúc bấy giờ chỉ có duy nhất một cô bé đến trước tôi. Ký ức của một đứa trẻ không cho phép tôi nhớ rõ cô bé ấy đang làm gì, cũng không nhớ chúng tôi đã có những xích mích nào trước đó. Sự thật là, điều cô ấy làm hoàn toàn không liên quan gì đến tôi.

Bên trong tôi lúc đó chỉ trỗi lên một cảm giác rất tự nhiên: Tôi muốn quan tâm đến cô bé ấy. Tôi muốn kết nối. Tôi muốn tạo ra một tương tác.

Nhưng bi kịch của một đứa trẻ – và của rất nhiều người lớn sau này – là có ý muốn quan tâm nhưng lại không được học cách quan tâm đúng đắn.

Thay vì một lời chào thân thiện, tôi tiến lại gần với một thái độ trịch thượng. Tôi ném ra vài câu hỏi – những câu hỏi mang dáng dấp của một kẻ đầy tự tin nhưng thực chất lại ẩn chứa sự mâu thuẫn và lúng túng dữ dội bên trong. Tôi muốn gây sự chú ý bằng cách tỏ ra mình là kẻ nắm quyền kiểm soát không gian lúc đó.

Đáp lại thái độ của tôi, cô bé không phản kháng. Cô bé thể hiện sự khép nép, rụt rè và kín đáo.

Và chính sự khép nép đó – chính cái tư thế thu mình lại của một “kẻ yếu” – đã trở thành một thứ mồi lửa (trigger) kích hoạt một cơ chế quỷ dữ bên trong tôi. Sự rụt rè của cô bé không khiến tôi thương xót, ngược lại, nó thôi thúc tôi, nó như một tín hiệu mời gọi phần con vật bên trong tôi lao lên.

Tôi lao vào đánh cô bé tới tấp.

Không suy nghĩ. Không có lý do. Không có thù hằn. Chỉ là một sự bùng nổ của cơ bắp và sự mất kiểm soát hoàn toàn về mặt lý trí. Khi tôi vung tay, dường như tôi đang tự chứng minh với chính mình một điều gì đó: Rằng tôi mạnh mẽ. Rằng tôi là kẻ thống trị trong cái phòng học nhỏ bé này. Hình ảnh của một “kẻ mạnh” được tôi khẳng định một cách méo mó và tàn bạo nhất. Bản năng đã hoàn toàn chiếm quyền kiểm soát.

Hậu quả của buổi sáng hôm đó: Cô bé bị gãy xương quai xanh.

Bố mẹ tôi sau khi biết chuyện đã phải đến tận nơi để thăm hỏi và xin lỗi gia đình cô bé. Khi trở về nhà, tôi đã chuẩn bị sẵn tinh thần cho một trận đòn roi thừa sống thiếu chết. Nhưng không. Bố mẹ tôi không trừng phạt tôi bằng thể chất.

Họ trừng phạt tôi bằng một thứ còn sâu sắc và dai dẳng hơn rất nhiều. Họ nhìn tôi và nói một câu rành rọt:

“Đàn ông không ai đi đánh con gái. Đánh con gái là hèn.”

Chỉ một chữ “Hèn”. Nhưng nó đã trở thành một bản án tâm lý đi theo tôi suốt những năm tháng trưởng thành. Bố mẹ tôi đã không dạy tôi cách xử lý cảm xúc lúng túng ban đầu, không dạy tôi cách kết nối, họ chỉ dán vào trán tôi một cái nhãn về nhân cách. Từ đó về sau, tôi bị nỗi xấu hổ của việc “mình là một kẻ hèn hạ” bám đuổi. Tôi trở nên tự tin trước mặt các cô gái, đặc biệt là những cô gái xinh đẹp mà tôi thích, tôi không hiểu tại sao mình lại nhát như vậy, nhưng thực sự là vì tôi sợ phải đối diện với cái “hèn” của chính mình.

GIẢI MÃ TÂM LÝ KẺ GÂY HẠI: VÌ SAO CHÚNG TA LÀM TỔN THƯƠNG NHAU?

Khi lớn lên, mang theo ký ức đó và nhìn sâu vào các cấu trúc tâm lý, tôi nhận ra một sự thật làm đảo lộn mọi góc nhìn thông thường về chuyện bắt nạt: Một kẻ bắt nạt không phải là một kẻ mạnh. Kẻ bắt nạt là một kẻ rất DỄ BỊ KÍCH ĐỘNG.

Bạn thấy đấy, khởi đầu của tôi là một ý muốn quan tâm. Nhưng vì tôi không có kỹ năng, không có từ vựng cảm xúc, nên tôi dùng sự kiêu ngạo để che đậy sự lúng túng. Khi cô bé thu mình lại, sự im lặng và yếu đuối của cô bé đã phản chiếu lại chính sự bất lực trong việc kết nối của tôi.

Để che giấu sự bất lực đó, não bộ của tôi đã chọn con đường dễ nhất: Tấn công. Tấn công để giành lại cảm giác kiểm soát. Tấn công để thấy mình không phải là kẻ ngốc nghếch đang đứng nói chuyện một mình.

Và khi nhìn rộng ra khỏi cái lớp học năm lớp 1 đó, tôi thấy mô thức này lặp đi lặp lại ở khắp mọi nơi. Tôi chứng kiến nó trong chính gia đình tôi và rất nhiều gia đình khác.

Một người chồng muốn quan tâm vợ, nhưng không biết cách thể hiện, nói ra vài câu vô duyên, người vợ phản ứng lại, người chồng cảm thấy “mất mặt”. Thế là bạo lực xảy ra. Có khi là bạo lực thể chất (đập đồ, đánh đấm), có khi là bạo lực tinh thần (mạt sát, dùng từ ngữ hạ thấp như gọi vợ là “Vietnamese” một cách khinh miệt).

Một người mẹ muốn tốt cho con, nhưng khi con cái cãi lại, người mẹ thấy quyền lực của mình bị đe dọa, cảm thấy “mất mặt”. Thế là sự mạt sát xuất hiện: “Mày là đồ ăn hại”, “Tao đẻ ra mày thà đẻ ra quả trứng ăn còn hơn”.

Không biết cách quan tâm ➔ Cảm thấy lúng túng/Mất mặt ➔ Identity (Bản sắc/Cái tôi) bị đe dọa ➔ Dùng Bạo lực/Kỳ thị để giành lại quyền lực.

Đó chính là vòng lặp của mọi sự bắt nạt, kỳ thị và quấy rối trên cõi đời này. Nó không phân biệt tuổi tác, không phân biệt quốc gia, không phân biệt môi trường.

Đứa trẻ năm xưa đánh gãy xương quai xanh của bạn vì không biết cách làm quen, lớn lên sẽ trở thành gã sếp mạt sát nhân viên vì không biết cách lãnh đạo, hay trở thành một người hàng xóm buông lời kỳ thị người khác vì không biết cách xử lý sự khác biệt văn hóa.

SỰ THẬT PHŨ PHÀNG: THẾ GIỚI KHÔNG BAO GIỜ TRUNG TÍNH

Tiêu đề bài học tôi đặt là “thế giới này không an toàn !” nhưng thực ra, ý của tôi là “thế giới này không trung tính”

Tại sao tôi lại chọn kể câu chuyện này làm bài học mở đầu cho khóa học của chúng ta?

Bởi vì tôi muốn bạn đập vỡ ngay lập tức một ảo tưởng lớn nhất của những người làm cha làm mẹ: Ảo tưởng về một môi trường “mặc định an toàn”.

Rất nhiều cha mẹ tin rằng:

• “Nếu tôi cho con học ở một ngôi trường quốc tế đắt tiền, con tôi sẽ an toàn.”
• “Nếu tôi chuyển đến sống ở một khu dân cư văn minh ở nước ngoài, con tôi sẽ không bị kỳ thị.”
• “Nếu tôi dạy con ngoan ngoãn, hiền lành, không gây sự với ai, con tôi sẽ không bị bắt nạt.”

Đó là một lời nói dối.

Thực tế phũ phàng là: Trường học, khu dân cư, sân chơi, hay bất kỳ một xã hội nào cũng không bao giờ là một không gian trung lập. Ở đâu có từ 2 con người trở lên, ở đó lập tức hình thành các cấu trúc về Quyền Lực (Power Dynamics).

Sẽ luôn có đứa trẻ to con hơn và đứa trẻ nhỏ bé hơn.
Sẽ luôn có nhóm đa số (nói tiếng bản địa) và nhóm thiểu số (những đứa trẻ nhập cư).
Sẽ luôn có người giàu hơn và người nghèo hơn.
Sẽ luôn có kẻ tự tin lấn át và người rụt rè khép nép.

Môi trường luôn tồn tại quyền lực. Vấn đề duy nhất là quyền lực đó đang được sử dụng một cách tinh tế (vi bạo lực, cô lập ngầm) hay thô bạo (đánh đấm, chửi bới) mà thôi.

Khi bạn dạy con “cứ ngoan ngoãn đi rồi mọi chuyện sẽ ổn”, bạn đang tước vũ khí của con mình. Bạn đang đẩy con vào một khu rừng đầy rẫy các hệ thống quyền lực ngầm mà không giao cho con bất kỳ một tấm bản đồ nào. Khi con gặp một kẻ có tâm lý “muốn kiểm soát” như tôi năm lớp 1, sự ngoan ngoãn và rụt rè của con bạn sẽ không làm kẻ đó mủi lòng. Trái lại, nó sẽ trở thành “trigger” (nút bấm) mời gọi sự tấn công.

Và ngược lại, nếu con bạn không được dạy cách quản lý cái tôi (Identity) của chính mình, khi gặp những người khác biệt về màu da, về ngôn ngữ, về cách sống… sự lúng túng bên trong con bạn hoàn toàn có thể biến con bạn trở thành kẻ đi buông lời kỳ thị, châm chọc người khác để tìm kiếm sự an toàn cho bản thân.

Mọi đứa trẻ đều mang trong mình hạt giống của cả hai vai diễn: Kẻ gây hại và Nạn nhân. Việc hạt giống nào nảy mầm phụ thuộc hoàn toàn vào việc đứa trẻ đó được trang bị hệ thống nhận thức như thế nào khi bước ra đời.

BẢN ĐỒ ĐIỀU HƯỚNG QUYỀN LỰC

Khóa học này được xây dựng trên nền tảng IPRR (Identity Protection & Relationship Repair – Bảo vệ bản sắc và Sửa chữa mối quan hệ)

Khóa học này KHÔNG dạy bạn cách tạo ra một chiếc “lồng kính vô trùng” để nhốt con vào đó.
Bởi vì chiếc lồng kính đó không tồn tại. Dù bạn bao bọc đến đâu, sẽ có ngày con bạn phải bước ra một sân trường đa sắc tộc, phải làm việc trong một tập đoàn đa văn hóa, hoặc đơn giản là phải xếp hàng mua đồ ở một đất nước xa lạ.

Khóa học này KHÔNG dạy con bạn cách “đánh lại người khác để sinh tồn”.
Vì bạo lực đáp trả bạo lực chỉ tạo ra những đứa trẻ bị tổn thương sâu sắc hơn, và vòng lặp đóng vai “nạn nhân – kẻ bắt nạt” sẽ không bao giờ dừng lại. Bố mẹ tôi đã dạy tôi đừng đánh người bằng cách dán nhãn tôi là “kẻ hèn”. Tôi dừng việc đánh đấm, nhưng tôi mất đi lòng tự tôn. Đó không phải là cách bảo vệ đúng đắn.

Thay vào đó, khóa học này trao cho cha mẹ và các con một “Bản đồ điều hướng” (Navigation Map).

Bản đồ này sẽ giúp con bạn:

1. Nhận diện được quyền lực: Biết được ai đang cố gắng kiểm soát mình và trò chơi thao túng nào đang diễn ra.
2. Neo giữ Bản sắc (Identity): Hiểu rằng sự khác biệt của mình (màu da, ngôn ngữ, nguồn gốc) không phải là sự thấp kém. Lời miệt thị của người khác không định nghĩa giá trị của con.
3. Sự linh hoạt trong vai diễn (Role Flexibility): Biết cách từ chối bị kéo vào vở kịch làm “nạn nhân” của người khác, và cũng không cần phải làm “kẻ bắt nạt” để bảo vệ bản thân.
4. Chiến lược thoát thân (Exit Strategy): Biết khi nào cần đứng lại thiết lập ranh giới, và khi nào cần rời đi một cách đầy phẩm giá mà không cần phải phân bua.

Bạn đã sẵn sàng để nhìn thẳng vào sự thật, đập bỏ những ảo tưởng cũ kỹ và bắt tay vào việc trang bị cho con mình một hệ miễn dịch tâm lý thực sự vững chắc chưa?

Nếu rồi, hãy hít một hơi thật sâu. Chúng ta sẽ bước sang bài học: Sự phát triển của kịch tính – Nơi mổ xẻ chính xác một lời chê bai vô hại đã biến thành một vụ bạo lực như thế nào.

Hẹn gặp lại bạn ở bài tiếp theo!